| Startpagina | Inhoudsopgave | Lezingen
| Uitgaven
| Op
en rond het Domplein | Vrijwaring
| Contact |
|
| Zie ook de
webpagina's ► Dossier Jan van Eyck ► Het Utrechtse huis van de Brugse kanunnik Joris van der Paele |
Hoe kwam de
Utrechtse Domtoren
op Het Lam Gods terecht? door Martin de Bruijn Te
citeren als: M.W.J. de Bruijn, ‘Hoe kwam de Utrechtse Domtoren op Het
Lam Gods terecht?’
(www.broerendebruijn.nl/EyckDomtoren.html,
versie van [datum], geraadpleegd op
[datum]).
Op 4 juli 2026 verscheen op De Utrechtse Internet Krant (DUIC) een artikel van Sven van de Kaa onder de titel ‘Hoe de Utrechtse Domtoren op een wereldberoemd kunstwerk belandde’. Hierbij werd om te beginnen de Gentse kunsthistoricus prof. dr. Maximiliaan Martens opgevoerd, die een aantal bijzonderheden over de schilders Jan en Hubert van Eyck en hun werk vertelde. Op de gestelde vraag gaf hij echter geen antwoord. |
 Het Gentse altaarstuk Het Lam Gods is het bekendste schilderij van de gebroeders Jan en Hubert van Eyck. Het is begonnen door Hubert en na zijn dood in 1426 in de jaren 1432/34 afgemaakt door zijn broer Jan. Op het onderste middenstuk is de Utrechtse Domtoren afgebeeld. Tot voor kort werd gedacht dat deze bij een restauratie door de Utrechtse kunstenaar Jan van Scorel in het midden van de zestiende eeuw was toegevoegd, maar recent onderzoek heeft uitgewezen dat hij al van meet af aan aanwezig is geweest. |
|
 De Utrechtse Domtoren vóór en na de recente restauratie. In ieder gevan stond hij al van meet of aan op het schilderij. |
 Het onderste middenpaneel van het altaarstuk Het Lam Gods met op een prominente plaats, links onder de Heilige Geest in de gedaante van een duif, de Domtoren. Ook de niet te vermijden Utrechtse historicus prof. dr. Maarten van Rossem kwam in het artikel op DUIC aan het woord. Volgens hem was Het Lam Gods misschien wel het allerbelangrijkste schilderij dat er in de Late Middeleeuwen in de Nederlanden gemaakt is en was de Domtoren de mooiste kerktoren van de Lage Landen. “Die Domtoren was kennelijk toen al – geheel terecht – een wereldwonder.” Daar moet de lezer het mee doen ter verklaring van de vraag waarom de toren op Het Lam Gods staat. Niet vermeld werd dat ik al jaren geleden met drs. Henri L.M. Defoer, oud-directeur van het Utrechtse Catharijneconvent, onderzocht heb of en waar de schilder Jan van Eyck mogelijk ooit in Utrecht gewoond heeft. Volgens Defour heeft Van Eyck namelijk in zijn schilderijen een aantal elementen gebruikt die hij ontleend heeft aan Utrechtse voorbeelden. Op 22 februari 2020, dus kort voor de coronacrisis uitbrak, heeft Henri Defoer over deze vraag nog een lezing in Utrecht gegeven voor de Vereniging voor Mediëvistiek Firapeel. Deze voordracht werd gehouden in het kader van de grote Van Eyck-tentoonstelling in Brugge.  Het magistrale schilderij Madonna met kanunnik Joris van der Paele van Jan van Eyck uit 1434-1436. Het werd waarschijnlijk kort na het voltooien van het Lam Gods vervaardigd. |
 De Domstraat, toen Domsteeg, vanuit het noorden. Rechtsachter bij de Domkerk bevond zich het claustrale huis van Joris van der Paele. Afbeelding van H. van Oort uit 1819. Het huis bestond toen al niet meer. |
Het probleem van de verblijfplaats(en)
van Jan van Eyck in Utrecht kon niet met zekerheid worden opgelost,
maar wel
heb ik op basis van grondig onderzoek vastgesteld dat de door hem
geschilderde Brugse kanunnik Joris van der Paele niet alleen vanaf 1416
tot aan
zijn overlijden bezitter van een Utrechtse claustraal huis is geweest –
ter
plaatse van het later Domplein 1 en langs de Domstraat –, maar er ook
een tijd
gewoond heeft (zie de webpagina ► Het Utrechtse huis van
de Brugse
kanunnik Joris van der Paele).
Dit alles is in het artikel op DUIC buiten
beschouwing gebleven. Voorlopige toevoeging: Ik heb het bestaan van mijn artikel aan de redactie van DUIC laten weten met het verzoek om contact met de auteur Sven van de Kaa, maar die heeft tot nu toe niet meer van zich laten horen. Een reactie van mijn kant onder het artikel van Van de Kaa met verwijzing naar mijn webpagina werd aanvankelijk zonder nadere verklaring weggehaald. Na enkele mails vernam ik dat die geweigerd was omdat er een link naar een andere pagina in stond en daarom als spam beschouwd werd. Mijn reactie is vervolgens op mijn verzoek alsnog op mijn geplaatst. De link is hierbij nu half opgenomen, maar in ieder geval bruikbaar. En daar ging het mij om. |
|
© 2026 C.J.C. Broer en M.W.J. de Bruijn. - Gepubliceerd 7 juli 2026; laatst bewerkt 7 juli 2026. |
|