Panorama Goirke
Startpagina | Inhoudsopgave | Lezingen | Uitgaven | Vrijwaring | Contact

op het web alleen op deze webstek
(om alleen op deze pagina te zoeken druk op Ctrl-F)

Bronnen
De gegevens uit de doop-, trouw- en begraafregisters worden niet gespecificeerd.
Voor de hier gebruikte afkortingen zie ook de webpagina Stamreeks Van Heyst-De Bruijn.
N.B. Het hieronder vermelde rechterlijk archief van Tilburg is inmiddels opnieuw geïnventariseerd en heeft een nieuwe nummering gekregen. Hieronder wordt nog de oude nummering gebruikt tenzij de aanduiding nw. (nieuw) is toegevoegd.
Regionaal Archief Tilburg [RAT], Rechterlijk archief Tilburg [R.] 337, f. 40v.-42; 339, f. 28; 341, f. 17v.-18; R. Tilburg, Civiele processtukken 1504; R. 346, f. 39 (van 1600); R. 346, f. 20 van 1602; R. 347, f. 318v.; R. Tilburg, Voogdijrekening voor de weduwe van Pauwels Peter Pauwels, 1613.

RAT, Oud adm. arch. 212 (1595 onder Loven); 214 (1601-1603 onder Loven); 216 (1604 onder Loven); 215 (1607 onder Loven).

Literatuur

Een overzicht met literatuuropgave biedt M.W.J. de Bruijn, ‘Groeien tegen de verdrukking in 1450-1780’, in: C. Gorisse (hoofdred.), Tilburg stad met een levend verleden (Tilburg 2001) 95-187.
Pauwels Peter Pauwels Cornelissen

We zien Pauwels zoon van Peter Pauwels Cornelissen (Nelen), geboren rond 1565, voor het eerst optreden in 1591 bij de erfdeling van de goederen van zijn moeder Adriana Marten Antonis Willem Zegers (RAT, R. 337, f. 40v.-42).

Bij die gelegenheid vielen hem ten deel:
– die helft in een stuck saylants geheyten den Legenacker, int geheel twee lopensaet ende VI½ royen oft dairomtrent begrypende, nochtans alsoo groot ende cleyn als den selven gelegen is binnen der prochie van Tilborch ter plaetsen geheyten int Sonderlock, aldair tusschen erffenisse Willem Claes Henricx Verhoeven met synen kynderen deen zyde ende tusschen erffenisse Cornelis Peeter Vendicx dander zyde, streckende vander erffenisse der kynderen Adriaens Willemssen Verlynden totten gemeynen ackerwech aldair;
– ende noch syn aendeel, te weeten thien royen in een stuck weyen, tsamen een lopensaet ende XIIII½ royen oft dairomtrent etcetera, gelegen binnen der prochie van Tilborch ter plaetsen geheyten Loven, aldair tusschen erffenisse Cornelis Henrick Smolders etcetera.

Op 12 oktober 1593 droeg Pauwels’ zwager Klaas Huibert Goiart Smitten als man van Pauwels’ zuster Heilwig aan hem over:
tvierde gedeelte bedeylt hem toebehoorende in een stuck erffs tot weye liggende, tselve vierde gedeelte een lopensaet ende VIII royen metter mate begrypende, nochtans etcetera Tilborch ad locum Loven, aldaer tusschen erffenisse Cornelis Henrick Smolders deen zyde ende tusschen erffenisse Pauwels Peeter Pauwels dander zyde, streckende vander erffenisse Cornelis voirscreven totter erffenisse Jan Pauwels Verhoeven (R. 339, f. 28)
en op 10 april 1595 Cornelis Aart Cornelissen (= Korstensen) als man van Pauwels’ zuster Hendrikske:
tvyffde gedeelt ombedeylt hem toebehoirende vuyt een stuck erffs tot landt ende weye liggende, int geheel VI lopensaet oft dairomtrent begrypende, gelegen binnen der prochie van Tilborch ter plaetsen geheyten Looven, aldair tusschen erffenisse Cornelis Peeter Vendicx deen zyde ende tusschen erffenisse des voirscreven Peeters dander zyde, streckende vanden Pellegroms wech aldair totter gemeijnder strate aldair; ende noch tvyffde gedeelt ombedeylt vuyt een stuck weye, een lopensaet oft dairomtrent int geheel begrypende, gelegen binnen der prochie ende plaetse voirscreven aen dander zyde vander strate, aldair tusschen erffenisse des voirscreven Peeters dat hier tegens gedeylt deen zyde ende tussche erffenisse Pauwels Peeter Pauwels dander zijde, streckende vander erffenisse Cornelis Henrick Smolders totter erffenisse Jan Pauwels Verhoeven (R. 341, f. 17v.-18).

Pauwels was dus bezig gedeelten van de erfenis aan vastgoed op te kopen, wat heel gebruikelijk was, wanneer de verkrijger ter plaatse wilde (blijven) boeren.

Op 17 mei 1600 verkreeg hij nog van zijn broer Marten
alle syn versterff ende gerechticheyt van versterve, te weeten een thiende gedeelte ombedeylt hem toebehoirende in all die erffelycke goeden van ende naer doot der voorschreven Adriana syne moeder op hem vervallen (R. 346, f. 39 van 1600).

Net als zijn vader ontkwam ook Pauwels niet aan een bekeuring, in zijn geval in 1599 wegens het maaien van hei en het steken van turf (R. civiele processtukken 1504).

In 1602 erfde hij als man van Anna Hendrik Cornelis Gerit Smolders grond in Tilburg op Conincxvoort in de herdgang Korvel (R. 346, f. 20 van 1602).

Hoe bescheiden al met al zijn onroerende bezittingen waren, blijkt uit het kommerregister van 1604, dat onder de herdgang Loven de volgende post bevat:

Pauwels Peeter Nelen saylandt is metter mate groot bevonden drye loopensaet, ende is getauxeert op      III gl.

De weye is groot een loopensaet ende vyvendartich royen, getauxeert
                                                                    
XXIIII st.


Pauwels is al in april 1609 overleden. Hij liet een weduwe en vier jonge kinderen na. Er moet behoefte zijn geweest aan een snelle regeling voor het onderhoud van het gezin, want al op 24 april van hetzelfde jaar had er een verkoop van de roerende goederen uit de boedel plaats. Voor het eerst in de geschiedenis van mijn vaders kant beschikken we over de inventaris van die goederen, aan wie zij verkocht werden en wat ze opgeleverd hebben (RAT, R. Tilburg, voogdijrekening Pauwels Peeter Pauwels, 1613):

                                                             LXXXVII gl.     XV st.
Gerit Cornelis een roey koey                  XXVIII gl.
Adriaen Neel Baesten een swarte koey      XVI gl.        V st.
Jan Denis de Wuest een swart kalf             V½ gl.
Frans Beris een kalf                                      IIII gl. XVII½ st.
Adriaen Claes Cocken eenen waegen      XVII gl.                    
Pauwels Cornelis een ploech                       VI gl.
Peeter Peer Gijsen eenen back                              XVIII½ st.
Wauter Joost Wauters een ieuck                                   XII st. III oirt
Teunis Joost Wauters een kuyp                                      VI st. I oirt
Willem Jan Gijben II eerdleeren                                   XIX st. III oirt
Jan Denis de Wuest een hecken                                XVIII st.
Tijs Peer Wijten een sleyp                                               V st.
Adam Neel Damen een eegd                                      VII½ st.
...uren (?) Vrancken een stand                                    XV½ st.
Claes Huyben eenen tob                                                  X st.
Peer Jan Stevens II teurfheckens                                     V st.
Den langen Lenaert een sicht                                     XX½ st.
Teunis Joost Wauters een haergetauw                          XII st.
Bevert Jan Gijben een lang seytie                                    X st. III oirt
Vreys Denis Koolen II schaeckelen                                  III st.      
Gijb Jan Gijben ijserwerck                                                 II st. I oirt
Cornelis Pauwels ijserwerck                                           VII st. I oirt
Willem Jan Gijben eenen rieck                                        III st. III oirt
Willem Jan Gijben eenen rieck                                      V½ st.       
Jan Peer Martens eenen holster                   II½ gl.                
Jacob Goeyrts een ...eck (?)                          IIII gl.         VII st.
Jan Adriaen Lenerts eenen holster               VIII gl.
Peer Cocken den steen hoeys (tussengeschreven: gelevert 30 ... (april?))
                                                                                                  III oirt
Jan den Bueter den steen garsten stroey (tussengeschreven: gelevert 30 … (april?))                                                                             II oirt
Dirck Lenerts eenen back                                                  II st.        
   201   -    0    -   4 di.

De opbrengst van deze roerende boedel bedroeg dus 201 gulden en 4 penningen. Hierin bevonden zich zo veel zaken het boerenbedrijf betreffende, waaronder twee koeien, twee kalveren, een wagen en een ploeg, dat aangenomen mag worden dat de weduwe dit bedrijf niet heeft voortgezet.

Kort hierna, op 11 mei van hetzelfde jaar, had er een verdere deling plaats van de goederen die aangekomen waren van Adriana Marten Antonis Willem Zegers, de in 1591 overleden vrouw van Peter Pauwels Cornelissen Hermans en grootmoeder van de onmondige kinderen. Zie voor de behandeling van deze deling de vorige generatie.

In ieder geval kregen de weduwe en haar vier kinderen bij deze verdere deling toebedeeld:
– een stuck erffven tot saylandt ende weye liggende, twee loopensaet ende vier royen metter mate begrijpende, gelegen binnen der parochie ende plaetsche voorschreven, aldaer tusschen erffenisse Cornelis Peeter Vennicx deen zijde ende tusschen erffenisse Jan Peeter Pauwels, hiertegens affgedeylt, dander zijde, streckende vanden gemeynen wech geheyten den Pelgromwech voorschreven totter gemeynder strate;
– ende noch (een) stuck erffven tot weye liggende, een loopensaet ende twintich royen metter mate begrypende, gelegen binnen der parochie ende plaetsche voorschreven aen dander zijde over der strate, aldaer tusschen erffenisse Jan Peeter Pauwels deen zijde, hiertegens gedeylt, deen zijde, ende tusschen erffenisse der weduwe Cornelis Willem Hendrick Smolders dander zijde streckende ende oock deen eynde, hoodende metten anderen eynde aender erffenisse der weduwe Jan Pauwels verschreven, waervuyt de voorschreven weduwe met haere kynderen sal gelden twe (?) vijffde gedeelte in derthien loopen rogghen tsjaers erffpachts onlosbaer aenden cloostere van Couwater buyten der stadt van ’s Hertogenbosche te leveren ende noch des heeren schauwe vanden waterlaet lopende teynde het parcheel weye naer ouder gewoonte tonderhouden.

Op 7 februari 1613 werd door twee Tilburgse schepenen, IJsbrand Brock en Michiel Gielis Swagemakers, de afrekening afgehoord van de besteding van de opbrengst van de op 28 april 1609 verkochte roerende goederen (RAT, R. Tilburg voogdijrekening voor de weduwe van Pauwels Peter Pauwels, 1613). Deze afrekening is te interessant om niet in haar geheel weer te geven:

In den iersten is te weeten dat met consent van de heere erffhuys is gehouden, daerinne ten affhange voor alleman alle die haeffelycke goeden syn vercocht opten 28en aprill anno 1609 die in de cedule bij specificatie sijn opgeschreven ende hier beneffens gevueght en gebleken te bedragen alle deselve de somme van            IIC I gl. I oirt st.

Vuytgeven tegens den voorschreven ontfanck gedaen soo volght.

In den iersten aen Jannen Peter Pauwels voor sijne aendeel van de schuere die men tot behouff van weduwe en kynderen tot eene woonhuyse heeft gecocht en doen timmeren, betaelt  LXI gl.

En voor de gerechticheyt van Neelken de dochter Peeter Pauwels voirschreven oyck betaelt dat Peter Janssen de snyer voor d’onderhoudt van heure kyndt heeft ontfangen         XXVI½ gl.

Idem voor de oncosten van deylinge in IIII½ gl. voor des voirschreven Neelkens derdendeel betaelt                         XXX st.

In ’t vuytrekenen van de erffhuyscedulle ende het minuteren deser rekeninge tot Henrick Thonis betaelt                                  XV st.

Idem aen de timmerluyden, te weten Adam Henrickx ende Jan Adriaenssen van Riel, dat se de schuer hebben versedt ende tot eenen woonhuyse getimmert, in alles betaelt                    X gl.    IIII½ st.

Van de schuer te weerderen ende te setten, tot sedtgeldt gegeven voor deser portie                                                      II gl.

Dat Jan Peter Pauwels anderhalven dach heeft geholpen als men de schuer timmerde, voor sijne dachgelden betaelt            XII st.

Aen de vorster, van de haeffelycke goeden in ’t erffhuys aff te hangen ende zijne soon de cedulle te schrijven, t’samen betaelt  XII st.

Idem, nadat erffhuys was gehouden boven den wyncoop verteert IIII½ st.

Idem aen Pauwels Cornelisz. betaelt, van oude schult ter kennisse van weduwe                                                  XI gl.

Idem aen Peter Cornelis Peter Gijsten, van achterstel der contributie, betaelt                                                               XVIII½ st.

Idem brengen oyck voor vuytgeven de penningen vuyten erffhuys, tot behouff van weduwe en kynderen vuytgesedt aen de weduwe ende kynderen wijlen Cornelis Henrickx Smolders, bedraegen ’t capitael vandyen, volgens der schepenen schultbrieff                          71 gl.

Alnoch, tot behouff als boven, ten interest ondergedaen aen Jannen Bastiaen Geridtssen de somme van   XXV gl.

Idem van dese rekeninge te minuteren, vergaderen ende in ’t reyn te schrijven, met noch seeckere andere stucken, t’samen betaelt  X st.

Idem voor de gerechticheyt aen den schouteth, schepenen, van den clerq van dese te overhooren ende passeren, betaelt  XXV st.

Ende dat in ’t passeren is verteert, bedragen de somme van (niet ingevuld).

Op huyden den VIIen dach der maendt van februarii des jaers XVIC ende derthien soo is dese rekeninge ter presentie van Isebrandt Brock ende Michiel Crelis Swagemakers, schepenen (niet verder afgemaakt).

Een los papiertje, luidende:
Ontfanck               201 -    0 -   4
Duytgeven            201 -  16 -   8
Opgest. (salvo 16 / instiori (?))
Meer vuytgegeven  XVI st. I oirt.

Opmerkelijk is om te beginnen dat er voor de weduwe en haar kinderen een schuur tot woonhuis werd verbouwd, waarin haar zwager Jan een belangrijk aandeel had.

Merkwaardig zijn de uitgaven aan haar schoonzus Cornelia (Neelke), van wie het huwelijk spaak was gelopen, omdat ze al vóór de huwelijksvoltrekking zwanger was van een ander dan de bruidegom (zie de vorige generatie).

Waarom er maar liefst 26½ gulden op rekening van de weduwe en haar kinderen werd uitgegeven, omdat Peter Jansen de snijder dat bedrag had ontvangen voor het onderhoud van haar kind, blijft volstrekt onduidelijk. Ook had Neelke kennelijk niet de kosten van de erfdeling van 11 mei 1609 betaald of misschien zelfs willen betalen. Daarvoor werd alsnog In letterlijke en figuurlijke zin een handige tante, lijkt me! En dat komt wel overeen met wat we verder van haar weten (zie de vorige generatie).

Al lijkt het dat er geld te kort kwam, is dit niet het geval. Voor het onderhoud van de weduwe en haar kinderen werd er een bedrag van 71 gulden vuytgesedt aen de weduwe ende kynderen wylen Cornelis Henrickx Smolders en 25 gulden aan Jan Bastiaan Geritsen. Hier stond slechts een oude schuld tegenover van 11 gulden aan Pauwels Cornelissen en een bedragje van 18½ stuiver contributie aan de collecteur van de belastingen.

Opmerkelijk is ten slotte dat de rekening niet afgehandeld lijkt te zijn. Het heeft er toch verder alle schijn van dat zij rechtskracht heeft verkregen.

Bij de erfdeling van Peter Pauwels Cornelissen Hermans, schoonvader van Anna en grootvader van de kinderen, overleden op 17 juli 1618,  op 30 augustus 1618 kregen zij toebedeeld:
– een stuck erffven tot saylandt ende weye liggende, twee loopensaet ende vier royen metter mate begrijpende, gelegen binnen der parochie ende plaetsche voorschreven, aldaer tusschen erffenisse Cornelis Peeter Vennicx deen zijde ende tusschen erffenisse Jan Peeter Pauwels, hiertegens affgedeylt, dander zijde, streckende vanden gemeynen wech geheyten den Pelgromwech voorschreven totter gemeynder strate;
– ende noch (een) stuck erffven tot weye liggende, een loopensaet ende twintich royen metter mate begrypende, gelegen binnen der parochie ende plaetsche voorschreven aen dander zijde over der strate, aldaer tusschen erffenisse Jan Peeter Pauwels deen zijde, hiertegens gedeylt, deen zijde, ende tusschen erffenisse der weduwe Cornelis Willem Hendrick Smolders dander zijde streckende ende oock deen eynde, hoodende metten anderen eynde aender erffenisse der weduwe Jan Pauwels verschreven.
Hieruit moest jaarlijks worden betaald twee (?) vijfde deel in 13 lopen rogge aan Coudewater en moest de schouw aan het einde van de wei worden onderhouden.

Mogelijk was het in 1618 wel mogelijk geworden om met haar inmiddels geheel of vrijwel volwassen kinderen het boerenbedrijf uit te oefenen. Op 16 januari 1634, na Anna’s overlijden, werden de erfgoederen van haar kinderen verdeeld (RAT, R. 356, f. 136v.):

Hierbij vielen aan haar dochter Adriana, gehuwd met Jan Adam Cornelis Damen Jacobs, ten deel:
– zekere huys ende hoff met zijne toebehoirten ende erffenisse daeraene gelegen, groot twee loopensaet ofte daeromtrent, nochtans soo groot ende cleyn tzelve gelegen is ter plaetsen geheyten Loeven binnen dese prochie van Tilborch tusschen erffenisse Cornelis Peter Vennincx oostwaerts, zuytwaert metten eynde aen den Pelgromwech, west de weduwe Jan Peeter Pauwels mette kynderen, streckende voorts noordwaerts aen de gemeyne straet;
– item den selven alnoch eenen acker geheyten den Leegheracker deser voorschreven parochie (?) geheyten het Sonderlock onder Loeven daervoor in ’t geheel een loopensaet ofte daeromtrent, nochtans soo groot ende cleyn als denselven gelegen is in dese prochie van Tilborch ter plaetsen voorschreven tusschen erffenisse aldaer Peeter Vennincx oostzijde, Willem Verlynde zuydwaerts, Neeltgen Peeter Pauwels Peeters westwaerts, noortwaerts metten eynde den Pelgerwech, los ende vry.
Lasten: uit het huis met toebehoren vijff vaten ende styff vyffd’alffve canne (= 5 vaten en ruim 4½ kan) erfroghe aan het klooster van Coudewater in ’s-Hertogenbosch; 2 vaten erfrogge te betalen in Oisterwijk aan Jan Jacob de Looste.

Aan zoon Cornelis:
– het Hoeckstuck, gelegen in den Loevenacker, ende oyck de Streep in den Loevenacker;
Hieruit: ook 2 vaten erfrogge in Oisterwijk aan Jan Jacob de Looste.

En aan mijn voorvader Jan:
– een binnenacker, ooyck gelegen ter plaetsen Loeven binnen dese voorscreven prochie van Tilborch in den aenstede Cornelis Hendrick Smolders, aldaer tusschen erffenisse Laureys Peeter Gijben noordeynde, Huybert Jan Brocken oostwaerts ende westwaerts Geeraert Cornelis Hendricx Smolders, streckende met den eenen eynde aen de gemeyn straete - - -, los ende vry;
  item denselven alnoch een ackerken ter selver plaetsen geheyten het Hoecxken.
Hieruit gingen geen lasten, maar Jan moest affdraghen aen Peeter Pas, ruyter binnen Breda, vyfftich gulden (zie ook de volgende generatie).

Aan dochter Marie of Maaike, gehuwd met Peter Jan Adriaansen van Riel:
– de weye ter plaetsen voorscreven gelegen, groot omtrent seven quartier, nochtans soo groot ende cleyn dieselve gelegen is, oost Huybert Jan Brocken, noortwaerts Geeraert Cornelis Hendrick Smolders, westwaerts Jan Peeter Pauwels mette kynderen, Laureys Peeter Jan Gyben, ut dicebant, los ende vry;
– item denselven alnoch een weye, groot omtrent anderhalff loopensaet, nochtans soo groot ende cleyn als deselve binnen deser voorscreven prochie van Tilborch gelegen is tusschen de bovengeschreven regenoten, vuytgenomen oostwaerts Peeter Vennincx.
Hieruit: een zester rogge te betalen in Oisterwijk als voor.


© 2019 C.J.C. Broer en M.W.J. de Bruijn. - Gepubliceerd 27 juni 2019; laatst bewerkt 20 november 2019.