Afbeelding Utrecht Droochsloot
Inhoudsopgave | Lezingen | Uitgaven | Op en rond het Domplein | Vrijwaring | Contact

op het web alleen op deze webstek
(om alleen op deze pagina te zoeken druk op Ctrl-F)

Broer en De Bruijn
Foto Mario Gibbels (DeStadUtrecht) 2013.

Wij zijn
Charlotte (Lotty) Broer en Martin de Bruijn.
Ons vak en onze passie is geschiedenis.
We doen historisch onderzoek en verzorgen publicaties,

lezingen en rondleidingen.
 
Onder de
Inhoudsopgave treft u op deze webstek ook een groot aantal historische bijdragen aan over de geschiedenis, monumenten en topografie van de stad Utrecht en haar omgeving, maar verder ook webpagina’s over rechtsgeschiedenis, Brabantse geschiedenis en genealogie.

Als bronverwijzing maken we regelmatig gebruik van koppelingen naar webpagina's en digitale publicaties. Helaas verdwijnen deze nogal eens van het internet, worden ze verplaatst of wordt de inhoud ervan gewijzigd. Vanzelfsprekend kunnen wij niet voor een en ander instaan.
Zie hiervoor ook de webpagina
► Vrijwaring.

Contactadres Charlotte J.C. Broer:
cjcbroer[at]casema[punt]nl
Contactadres Martin W.J. de Bruijn:
mwjdebruijn[at]casema[punt]nl

Zojuist verschenen:

Omslag Uitzicht op Oudwijk


Uitzicht op Oudwijk
Bisschoppen, burggraven en het circa 1135 gestichte wereldlijk vrouwenstift in Oudwijk bij Utrecht in de twaalfde en vroege dertiende eeuw
door dr. Charlotte J.C. Broer

De twaalfde eeuw is een periode geweest waarin zich op politiek-kerkelijk, algemeen maatschappelijk en monastiek vlak aanzienlijke veranderingen voordeden en onderlinge verhoudingen zich sterk hebben gewijzigd. Dat gold voor het bisdom, Sticht en de stad Utrecht en haar omgeving.

In de directe nabijheid van die stad, aan de oostkant ervan, werd in 1135 door de Utrechtse burggravin Mechteld een religieuze vrouwengemeenschap gesticht, die later bekend zou staan als de benedictijner abdij van Sint-Steven in Oudwijk, maar aanvankelijk georganiseerd bleek als wereldlijk stift.

In deze publicatie worden het ontstaan en de eerste ontwikkeling van deze gemeenschap in de context van de genoemde ontwikkelingen geplaatst en haar geschiedenis gevolgd tot ongeveer het midden van de dertiende eeuw, toen het stift werd tot een benedictijner abdij.

De publicatie, die is uitgegeven door de auteur, is verschenen op 22 september 2021. Het boek telt 288 bladzijden en is geïllustreerd. U kunt het bestellen door € 24,95  over te maken op bankrekeningnummer NL86 INGB 0004 0414 32 ten name van C.J.C. Broer, Stadionlaan 41, 3583 RB Utrecht, onder vermelding van “Oudwijk”. U dient er wel voor te zorgen dat op de overschrijving duidelijk uw naam en adres zijn vermeld; handig is die gegevens even apart door te geven (cjcbroer[at]casema[punt].nl of via telefoonnummer 030-254 19 94). Na ontvangst van de betaling zal Uitzicht op Oudwijk u zo spoedig mogelijk zonder verdere kosten worden toegezonden.


26 juni 1321-2021:

Doorsnede domtoren
Doorsnede van de toren. Uit Haslinghuis en Peeters, De dom van Utrecht, 415.

De eerstesteenlegging van de domtoren

Dit jaar was het op 26 juni zeven eeuwen geleden dat in Utrecht de eerste steen werd gelegd voor een nieuwe domtoren.

De eerste versregels van een gedenksteen in de toren luiden:
Doen men screef MCCCXX en een
Leijt men van mij den eersten steen.


Een Latijns opschrift heeft als tekst:
M C ter X bis semel I
festo Paulique Iohannis
turris adaptatur
qua Traiectum decoratur.
‘Duizend, driemaal honderd, tweemaal tien, eenmaal een
op het feest van Sint-Paulus en Sint-Jan
werd de toren ingericht
waar Utrecht mee wordt verfraaid.’

Voor de achtergronden van de bouw zie op deze webstek uitvoerig de webpagina:
De domtoren in Utrecht, oud en nieuw.

Over de betekenis van de toren voor bisdom, Sticht en stad:

De domtoren als ‘statement’: bestrijding van een nieuwe mythe.

Zuilen Lofen








Hendrik en Mathilde aan de maaltijd

Paleis Lofen gevonden!

In november 2020 heeft de Utrechtse Maatschappij tot Stadsherstel een gedeelte van de kelders met daarin de resten van de onderbouw van het paleis Lofen aangekocht. Aan DOMunder is gevraagd om de kelders toegankelijk te maken voor iedereen. Hoewel de aanwezigheid dus wel bekend mag worden verondersteld, plaatste DOMunder een bericht onder de kop
‘Vind paleis Lofen’.

Op deze pagina maken wij u attent op enkele pagina’s op deze webstek waarin de voormalige keizerpalts Lofen al is gevonden en zijn betekenis wordt verduidelijkt:
 
►   De burcht Trecht

►   Paleis Lofen. De Utrechtse keizerpalts en zijn liquidatie


Ook beschikbaar zijn tegen kortingsprijzen nog onze publicaties

      Monniken in het moeras
en
       Rondom het Utrechts stadsrecht
 
Hierin wordt onder meer verhaald over de stichting van de Sint-Laurensabdij in Oostbroek-De Bilt en de bevestiging van het Utrechts stadsrecht, welke op respectievelijk 14 mei en 2 juni 1122 in paleis Lofen hebben plaatsgehad.

Aanvulling van 4 juni 2021:
Op 2 juni 2021 – 899 jaar na de bevestiging van het Utrechtse stadsrecht door de keizer – heeft DomUnder een zogeheten livestream over het paleis op internet geplaatst. Lofen is dus inmiddels toch gevonden! Als er één ding duidelijk wordt uit deze interessante uitzending, is het wel hoeveel gegevens de archeologen en bouwhistorici inmiddels bijna een eeuw lang onuitgewerkt hebben laten liggen. Het wordt tijd dat er nu eindelijk eens uitgewerkte verslagen gaan verschijnen over de middeleeuwse periode, dit als aanvulling op het degelijke, in 1989 verschenen boek Het Romeinse castellum te Utrecht van L.R.P. Ozinga en anderen.
 
Lofen 1866

Livestream lezing:

Woerden en Bonifatius
‒ rondom een eerste vermelding

lezing door Martin de Bruijn

In het kader van de eerste vermelding van Woerden rond het jaar 720 in de levensbeschrijving van de Utrechtse abt Gregorius wordt onder meer de missionering vanuit Utrecht en de rol van Bonifatius daarbij belicht. De organisatie van de lezing was in handen van de Stichts-Hollandse Historische Vereniging. De lezing is online gehouden op 18 mei 2021 en hierna op de website van de vereniging geplaatst.

Ook hier, via onze website, is de lezing Woerden en Bonifatius, met een korte introductie door de vereniging, volledig te volgen.

Om de inhoud van de lezing en een heleboel andere aanvullende informatie over de kerstening en de eerste kerkenbouw nader te bestuderen vindt u op deze website de volledige tekst van onze inmiddels uitverkochte uitgave
Bonifatius en de kerk van Nederland.

Verder willen wij u in dit verband nog wijzen op onze meest recente, nog verkrijgbare publicatie De eerste kerken op het Utrechtse Domplein.

Maart 2021:
  

Opgravingen Oudwijk
Een beeld van de opgraving in de Oudwijkerdwarsstraat vanuit het noordoosten. Foto C.J.C. Broer 2 maart 2021.

Merovingisch-Karolingische nederzetting aan de oostkant van Utrecht gevonden

Begin maart maakten de Utrechtse archeologen bekend dat er bij werkzaamheden in de Oudwijkerdwarsstraat een nederzetting is gevonden die op de zevende en achtste eeuw gedateerd wordt. De vanaf de twaalfde eeuw voorkomende naam Oudwijk voor een omvangrijk gebied ten oosten van de stad wees al op vroege bewoning aldaar en het is interessant dat dit nu ook aangetoond is.

Omdat we ons al meer dan dertig jaar intensief met de vroegmiddeleeuwse ontwikkeling van Utrecht bezighouden, zien we de uitkomsten van het onderzoek met grote belangstelling tegemoet en hopen dat de publicatie daarvan niet al te lang op zich laat wachten.

Voor met name de vraag hoe de teruggevonden nederzetting, of althans het teruggevonden deel ervan, zich laat voegen in de bestaande voorstellingen van het rivierenstelsel in en rond Utrecht in de Vroege en Hoge Middeleeuwen zie op deze webstek de pagina's
Nieuwe theorieën over de rivierlopen in en rond Utrecht
Tussen Rijn en Vecht
De Oudelle
Boventorp, een (bijna) vergeten Utrechtse wijk
De vicus Stathe
De Bemuurde Weerd

Voor de opgraving en een eerste commentaar van de archeologen zie bijvoorbeeld de nieuwspagina op De Utrechtse Internet Courant.


23 maart 2020:

De pest in de Middeleeuwen
door Charlotte J.C. Broer


Geheel onvoorzien heeft in tijden van het rondwarend coronavirus het onderwerp Pest in de Middeleeuwen actualiteitswaarde gekregen. Lees over hoe in de veertiende eeuw – en gedurende bijna vier eeuwen daarna steeds weer – Europa overvallen werd door de ongekend besmettelijke ziekte de pest, en trek eventueel zelf de vergelijkingen met de hedendaagse crisis. Zie hiervoor de webpagina ► De pest in de Middeleeuwen.

Gemiste viering 2019, herkansing mogelijk:

Dertien eeuwen Sint-Maarten in Utrecht

Er bestond alle aanleiding om in 2019 te vieren en te herdenken dat Sint-Maarten, patroonheilige van stad en (aarts)bisdom Utrecht, dertien eeuwen geleden door Willibrord, aartsbisschop van de Friezen, geïntroduceerd is. Er is echter niet de minste aandacht aan besteed.


Jubileumviering 2022:





























Aanbieding publicatie Stadsrecht
De aanbieding van de publicatie Rondom het Utrechts stadsrecht in 2012.

Utrecht 900 jaar?

Utrecht wil de viering van 900 jaar stadsrechten groots aanpakken. Het duurt nog even, maar in 2022 moet het feest worden gevierd in de stad. De viering zou 18,5 miljoen euro moeten kosten, waarvan een derde uit de markt moet komen.

Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden heeft in 2022 ook iets te vieren; 1122 markeerde de start van het waterbeheer in de regio Utrecht. In dat jaar werd de Kromme Rijn in Wijk bij Duurstede afgedamd.


In het plan staan de ambities, uitgangspunten en positionering voor de viering. Het uiteindelijke programma voor 2022 wordt komende jaren gemaakt en bestaat uit ‘ideeën, initiatieven en activiteiten die aansluiten bij ‘samen-leven’. Rijk van Ark, directeur Utrecht Marketing, zegt: “Het is een viering van, voor en door alle Utrechters, we vinden het dan ook essentieel dat de programmering uit de samenleving komt.”

Enkele veelzeggende citaten uit de aankondiging voor de jubileumviering van 900 jaar Utrechts stadsrecht in 2022.

AI in 2011 is – zonder dat er toen van viering van het een en ander sprake was, maar ‘gewoon’ omdat het interessant was en is om op een werkelijk inhoudelijke wijze met geschiedenis  bezig  te zijn – verschenen
Monniken in het moeras. Dit boek gaat over het ontstaan en de vroegste geschiedenis van de omstreeks 1122 ontstane abdij van Sint-Laurens in het Oostbroek (bij De Bilt), maar met name ook over die zo belangrijke dam bij Wijk en de bevestiging (sic) van het Utrechts stadsrecht door keizer Hendrik V in 1122.

Voor veel minder dan de voorlopig begrote 18,5 miljoen euro, namelijk een bedrag van € 10,00 (exclusief verzendkosten, deze bedragen € 2,50) kunt u deze publicatie verkrijgen en zich inlezen in de materie, om te zien of het het feestje allemaal waard is.

In kort bestek werd over de bevestiging van het Utrechts stadsrecht een jaar later, dus in 2012, ook gepubliceerd: Rondom het Utrechts stadsrecht. De gebeurtenissen in Utrecht in mei-juni 1122 in een nieuw perspectief. Deze uitgave werd toen ter gelegenheid van de zogeheten stadsdag op Het Utrechts Archief aangeboden aan de toenmalige nestor van de Utrechtse gemeenteraad, Vincent Oldenborg (zie de afbeelding hiernaast).


Ook deze publicatie is nog verkrijgbaar, voor slechts € 2,00 (exclusief verzendkosten, deze bedragen € 1,50). Voor bestellingen kunt u contact opnemen via het e-mailadres: cjcbroer[at]casema[punt]nl, maar ook telefonisch op 030 254 1994.

De originele oorkonde van de bevestiging van het Utrechts stadsrecht van 2 juni 1122.
Stadsrecht 1122

Belangrijk nieuws:

Utrechts eerste kerk van omstreeks 630 nagenoeg zeker getraceerd!

Op grond van de beschikbare schriftelijke en archeologische bronnen hebben we de eerste Utrechtse kerk, gebouwd omstreeks 630 door de Frankische koning Dagobert, met een grote mate van zekerheid weten te traceren op de plaats van het verdwenen schip van de domkerk. Zie de webpaginaUtrechts eerste kerk revisited.

Speciaal thema:

Op en rond het Domplein

Een belangrijk onderdeel van deze internetpresentatie vormen onze bijdragen aan de geschiedenis van Traiectum of Trecht in de Middeleeuwen. We plaatsen hierin ook kanttekeningen bij de bijdragen van andere onderzoekers en bij actuele gebeurtenissen rond het aloude centrum van Nederland, dat de laatste tijd veel belangstelling van het publiek trekt.

Enkele recent geplaatste of aangevulde
webpagina’s:


Voor een overzicht van alle pagina’s zie de Inhoudsopgave

►    Verdwenen bezittingen en rechten van de kloostergemeenschap
        op de Hohorst bij Amersfoort, sinds 1050 de Sint-Paulusabdij in
        Utrecht, in Noord-Brabant en elders, maar vooral die in en bij
        Vught

►    De voorgeschiedenis van Jeruzalemstraat 8-10 (en Herenstraat
        42-44)


►    Genealogie tussen wetenschap en dilettantisme

Het internet heeft de mogelijkheden voor verantwoord genealogisch onderzoek vergroot, maar ook meer ruimte gegeven aan dilettantisme. Soms doen ook geschreven media aan dit laatste mee.

►    De stadswording van Utrecht
Reactie op overzichten van de stedelijke ontwikkeling van Utrecht.

►    Het Karhuis (Steenweg 58) en de handwissel
Over middeleeuwse mutatierechten.

►    Die van Mi. Institutionele ontwikkeling van het middeleeuwse
        Miland (Kamerik-Mijzijde en Zegveld)

Nieuwe opvattingen over het ontstaan en de vroege ontwikkeling van een nederzetting in Het Groene Hart.

►    Kamerik als ontginning
Nieuwe opvattingen over het ontstaan en de vroege ontwikkeling van een ontginning in Het Groene Hart.

►    Het huis Ten Hert (Oudegracht 86) in Utrecht en een making over
        de hand

Een problematisch fideïcommis uit 1316 op een Utrechts steenhuis.

►    Paleis Lofen. De Utrechtse keizerpalts en zijn liquidatie


►    Curtis ante castellum (een huiserf vóór de burcht)
       
Een hoogst interessante Utrechtse oorkonde uit 1116.

►    Het Utrechtse huis van de Brugse kanunnik Joris van der
        Paele

Over de vraag of de schilders Jan en Hubert van Eyck hun schilderscarrière in Utrecht begonnen zijn.

►    Het huis De Hond (Vismarkt 6-7) in Utrecht


►    Het middeleeuwse huis De Roos (Vismarkt 4-5) in Utrecht


►   
De pest in de Middeleeuwen


►    Het huis van Jan van Scorel aan de Nieuwegracht in Utrecht

Was hier het atelier van deze zestiende-eeuwse kunstenaar gevestigd?

►   
719-2019: Dertien eeuwen Sint-Maarten in Utrecht
In 2019 was het dertienhonderd jaar geleden dat de heilige Martinus door aartsbisschop Willibrord als patroonheilige in Utrecht geïntroduceerd is.

►    Middeleeuwse huizen en erven in Utrecht

Een overzicht van de webpagina’s over middeleeuwse huizen en erven op deze internetpresentatie.

►    Boventorp, een (bijna) vergeten Utrechtse wijk
De buurt rond de Breedstraat dateert waarschijnlijk nog van vóór de stadsomwalling.

►    Het huis Lamparden en het vijfde claustrale huis van Sint-Marie

Een verdwenen huis aan de Walsteeg in Utrecht.

►    Het tijnsgerecht onder de Lakensnijders in Utrecht
Een middeleeuwse jurisdictie in de Choorstraat.

►    Het Wanthuis Scharlaken (Choorstraat 1-5)
Het gebouw in Utrecht waar in de dertiende en veertiende eeuw wollen lakens werden verkocht.

►    De noordzijde van de Pausdam in de Middeleeuwen

De middeleeuwse ontwikkeling van de percelen aan de noordkant van de Pausdam.

►    De Pausdam in Utrecht in de Middeleeuwen

Grondbeheer in het middeleeuwse Utrecht aan de hand van een voorbeeld.

►    Achter de Dom 20-24 in Utrecht

Een claustraal huis en erf van de Dom.

►    De Bemuurde Weerd bij Utrecht
Het ontstaan en de eerste ontwikkeling van een Utrechtse voorstad.

►    Tussen Rijn en Vecht
Beschouwingen over de rivierlopen in en rond Utrecht circa 1100.

►    Nieuwe theorieën over de rivierlopen in en rond Utrecht:

        een nagenoeg ondoordringbaar moeras
Kanttekeningen bij een Engelstalig artikel van de archeologen, geologen en fysisch geografen M. van Dinter, K.M. Cohen, W.Z. Hoek, E. Stouthamer, E. Jansma en M. Middelkoop.

►    Een kamertje als kathedraal?

Kanttekeningen bij een artikel van de Utrechtse mediëviste J.M. van Winter.

Aanbiedingen:









Omslag Eerste kerken

Vanwege het heuglijke feit dat ‘de stad Utrecht’ 8000 jaar ouder blijkt dan gedacht (zie bijvoorbeeld de berichten van 13 maart 2018 op DUIC en RTVUtrecht) nu een spectaculaire korting op vrijwel al onze nog leverbare publicaties:

van € 22,95 voor € 10,00
van € 4,95 voor € 2,00
van € 11,95 voor € 5,00

Verdere uitgave (nog slechts enkele exemplaren):

€ 17,50

Prijzen exclusief een bijdrage in de eventuele verzendkosten.

Zie voor nadere informatie over deze publicaties en de mogelijkheid om ze met korting te bestellen de webpagina ► Uitgaven.


Volledig en gratis raadpleegbaar op internet:

Verschillende van onze andere publicaties zijn inmiddels uitverkocht of indertijd verschenen in bijvoorbeeld tijdschriften die niet voor iedereen even eenvoudig te raadplegen zijn. Een aantal van deze uitgaven hebben we daarom als pdf-bestand via deze website toegankelijk gemaakt. U kunt deze publicaties openen door op de onderstreepte titelkopjes te klikken. Het betreft:

►    De eerste kerken in Utrecht: Sint-Thomas, Sint-Salvator,
        Sint-Maarten

De eerste publicatie waarin een samenhangende visie wordt gegeven op de kerstening en de eerste kerkenbouw in Utrecht (Utrecht 1995)

►   
Woerden en Bonifatius – rondom een eerste vermelding
Lezing op 18 mei 2021 gehouden voor de Stichts-Hollandse Historische Vereniging.

►    Leven in het jaar 1000
tentoonstelling (afbeeldingen en tekst), samenstelling Martin de Bruijn, met medewerking van Charlotte Broer, Nederlands Centrum voor Volkscultuur (Utrecht 2000)

►    Oorkonden als bron voor vrouwengeschiedenis

C.J.C. Broer, ‘Echtgenote, deelgenote, lotgenote. Over oorkonden als bron voor vrouwengeschiedenis’, in: M. Mostert e.a. (red.), Vrouw, familie en macht. Bronnen over vrouwen in de Middeleeuwen (Hilversum 1990) 147-165

►    Ontginningen in Eemland
C.J.C. Broer, ‘Ontginningen in Eemland in de Middeleeuwen’, Maandblad Oud-Utrecht 65 (1992) 20-31

►    Rechten van Sint-Paulus in Baarn
Charlotte J.C. Broer, ‘De Sint-Paulusabdij in Utrecht en haar rechten in Baarn en omgeving’, Tussen Vecht en Eem 20 (2002) 71-80

►    Het Utrechts kerkenkruis
Charlotte J.C. Broer, Het Utrechts kerkenkruis: feit of fictie? Een beoordeling in het licht van de vroege ontwikkeling van de Utrechtse kerk (Utrecht 2001)

►    Bonifatius en de kerk van Nederland
C.J.C. Broer en M.W.J. de Bruijn, Bonifatius en de kerk van Nederland (Utrecht 2005)

►   
Utrechts oudste kloosters
Charlotte J.C. Broer, Utrechts oudste kloosters: van Sint-Salvator tot Sint-Paulus. De ontwikkeling van de monastieke traditie binnen de Utrechtse kerk vanaf de tijd van Willibrord tot in de twaalfde eeuw (Utrecht 2007)

►    Van tempeltje tot kathedraal
Charlotte J.C. Broer en Martin W.J. de Bruijn, ‘Van tempeltje tot kathedraal. Romeinse en vroeg-middeleeuwse bebouwing onder het verdwenen schip van de Utrechtse Domkerk’, Westerheem. Tijdschrift voor de Nederlandse archeologie 46 (1997) nr. 4, 1-10

►    De dom van Adelbold
M.W.J. de Bruijn, ‘Tussen beeld en werkelijkheid’, Signum 10 (1998) 42-51 (n.a.v. de publicatie: A.J.J. Mekking, De dom van bisschop Adalbold II te Utrecht. De architectuur en de rol van een elfde-eeuwse bouwheer (Utrecht 1997))

►    Anachronistische begrippen
Een discussie hierover omvatte de volgende bijdragen in Signum. Tijdschrift van de contactgroep voor sociaal-economische en institutioneel-juridische geschiedenis van geestelijke en kerkelijke instellingen in de Nederlanden in de Middeleeuwen:
–  M.W.J. de Bruijn, ‘Het gebruik van anachronistische begrippen als eigendom en erfpacht voor de middeleeuwse rechten op onroerend goed’, Signum 8 (1996) 121-128;
–  C.M. Cappon, ‘Repliek: erfelijke pacht of erfpacht? Over de methode in de rechtsgeschiedenis’, Signum 9 (1997) 41-48;
–  M.W.J. de Bruijn, ‘Dupliek: het gebruik van anachronistische begrippen als eigendom en erfpacht voor de middeleeuwse rechten op onroerend goed’, Signum 9 (1997) 48-55.


© 2010-2021 C.J.C. Broer en M.W.J. de Bruijn. - Deze webstek werd gepubliceerd 1 februari 2010; laatst bewerkt 25 november 2021.